Blog: Roep om handvatten voor burgerschapsonderwijs

In het Regeerakkoord ‘Vertrouwen in de toekomst’ van Kabinet Rutte III, is opgenomen dat goed onderwijs de basis legt voor een gezonde en succesvolle samenleving. Het onderstreept voor mij weer eens het belang van burgerschapsonderwijs. Immers, met alleen het doceren van cognitieve vakken kom je niet tot die door Rutte III zo gewenste gezonde en succesvolle samenleving.

Nederlandse jongeren weten weinig over democratie

Uit een zeer recent internationaal onderzoek naar burgerschap onder leerlingen in het voortgezet onderwijs blijkt, dat Nederlandse jongeren minder weten over democratie dan leeftijdgenoten. In vergelijking met andere landen zouden scholen in Nederland ook weinig doen aan burgerschap.

De huidige definitie van burgerschap in de wet wordt door velen als (te) vaag wordt gezien. Jarenlang heeft het ook weinig prioriteit gehad. Hoewel steeds meer scholen zich met burgerschapsonderwijs bezig houden, worstelen velen ermee hoe dit vorm te geven.

Ondergeschoven kindje

Daar komt bij dat scholen nog altijd - zowel door de Onderwijsinspectie als door ouders – met name worden afgerekend op cognitieve vakken. Zolang scholen niet inzichtelijk kunnen maken wat ze aan burgerschapsonderwijs doen en wat ze ermee bereiken, is het moeilijk om het (verder) te ontwikkelen. Zo blijft het een kwetsbaar onderwerp en een vicieuze cirkel. Die moet doorbroken worden, zeker nu de roep om burgerschapsonderwijs steeds sterker wordt.

NIET voorschrijven hoe

Hoe dit aan te pakken? In ieder geval niet met het verplicht bezoeken van het Rijksmuseum of het leren van het Wilhelmus. Dit heeft waarschijnlijk alles te maken met de wens van het kabinet om leerlingen cultureel te vormen en kennis van de Nederlandse historie mee te geven. Er zijn echter veel meer manieren om dit te doen. Door zo specifiek voor te schrijven hoe scholen het moeten doen, ondermijn je de autonomie van scholen én docenten. Autonomie die het huidige Kabinet pretendeert hoog in het vaandel te hebben staan.

WEL handvatten geven

Conclusie: scholen hebben handvatten nodig als het om burgerschapsonderwijs gaat. Bram Eidhof, onderzoeker voor Instituut voor Publieke Waarden, schreef er een proefschrift over. Hij pleit voor een gelaagde definitie van burgerschap. Dat de overheid consensusdoelen voorschrijft, die passen bij een democratische rechtstaat en waar vrijwel iedereen in Nederland het over eens is. Onder andere dat we conflicten op een zo vreedzaam mogelijke manier moeten oplossen. Zo’n doel geeft houvast aan scholen.

Wat mij betreft worden deze doelen wel heel globaal geformuleerd, juist om de eigen inbreng van scholen te waarborgen en te stimuleren. Aanvullend kunnen scholen dan schoolspecifieke doelen opstellen, die passen binnen de tradities, normen en waarden van de school. Zo gaat de autonomie niet verloren. Hoe dit op te pakken? Houd de website van VBS in de gaten. Binnenkort verschijnt daarover een interview met Bram.

Denkt u mee?

Los daarvan: of de consensusdoelen door de wetgever worden overgenomen, is zeer de vraag. De verwachting is wel dat de definitie van burgerschap zoals die nu in de wet is omschreven, op de schop gaat. Die bezwijkt onder druk van de roep om burgerschapsonderwijs. Curriculum.nu gaat meedenken. Ik ook. En u? Heeft u misschien suggesties voor een nieuwe definitie van burgerschap? Mail het mij. Bij voldoende relevante input, ga ik ermee naar de nieuwe ministers van onderwijs!

Edward Moolenburgh, emoolenburgh@vbs.nl